Venezuela - ABD Tazminat Krizi: Petrol Savaşlarının Kökleri

Venezuela ile ABD'li Petrol Şirketleri Arasında Tazminat Çatışması

ABD Başkanı Donald Trump, Venezuela'yı "petrol çalmakla" suçlarken, bu ülkede petrol sektörünün millileştirilmesi sürecinin temelleri yaklaşık 50 yıl öncesine dayanıyor. Venezuela, buna rağmen ABD'li şirketlere milyarlarca dolar ödeme yapmış olsa da, bu ödemelerin miktarı Amerikalılar tarafından yeterli bulunmamıştır.

Washington Post'un haberine göre, 1908-1935 yılları arasında Venezuela'yı yöneten Juan Vicente Gomez, üç yabancı petrol şirketine ülke pazarının %98'ini kontrol etme hakkı vermiştir. O dönemde Venezuela, dünyanın en büyük ikinci petrol üreticisi ve en büyük ihracatçısı haline gelmiş, petrol ülkenin toplam ihracatının %90'ından fazlasını oluşturmuştur.

Ancak Gomez'in halefleri, ülkenin ekonomik yönetiminde daha fazla söz sahibi olmak istemiştir. Eski Başkan Isaias Medina Angarita döneminde, 1943 yılında yabancı petrol firmalarının elde ettikleri kârın yarısını Venezuelan hükümetine vermelerini zorunlu kılan bir yasa çıkarılmıştır.

Millileştirme Süreci ve ABD Şirketlerinin Tepkileri

1976 yılında, Venezuela'da o dönem Exxon ve Mobil gibi ABD'li şirketlere ait yüzlerce özel ve yabancı firmanın işlettiği petrol rezervleri, Petroleos de Venezuela S.A. (PDVSA) devlet şirketine devredilmiştir.

Hugo Chavez'in iktidara gelmesinin ardından, 2007'de devletin petrol sektöründeki payı artırılmıştır. Venezuela'nın petrol sektörü üzerindeki bu devlet kontrolü, uzun yıllar süren bir yönetim görüşünün sonucu olarak görülmektedir.

Trump, 18 Aralık 2025 tarihinde yaptığı açıklamada, "Tüm enerji haklarımızı elimizden aldılar. Kısa bir süre önce tüm petrolümüzü yasa dışı olarak aldılar." ifadelerini kullanmıştır. Ancak, Venezuela'daki millileştirme sürecinin ardında derin bir tarihsel bağ bulunuyor.

Yabancı Firmaların Tazminat Talepleri

Millileştirme sürecinden önemli ölçüde etkilenen firmalar arasında Exxon, Mobil, Cevron ve Shell yer alıyor. Bu firmalar, Venezuela'da ham petrol üretiminin %70'inden fazlasını üstleniyordu ve yaklaşık 5 milyar dolar kaybetmiştir. Ancak, her bir şirket yalnızca 1 milyar dolar tazminat almıştır.

ExxonMobil ve ConocoPhillips, yeni sözleşme şartlarını kabul etmeyerek tahkim yoluyla yaklaşık 40 milyar dolar tazminat talep etmiştir. Cevron ise, Venezuela'da faaliyetlerine devam eden tek ABD şirketi olmayaContinue working (15 chars left) devam etmiştir.

2012 yılında Uluslararası Ticaret Odası, ExxonMobil'e 908 milyon dolar, 2018'de ise ConocoPhillips'e 2 milyar dolar tazminat ödenmesine karar vermiştir. Ayrıca, Dünya Bankası'na bağlı kurumlar, 2014 ve 2019 yıllarında ExxonMobil ve ConocoPhillips'e tazminatlar ödemiştir.

Ekonomist Francisco Rodriguez'in Değerlendirmesi

ABD'deki Denver Üniversitesi'nden Venezuelalı ekonomist Francisco Rodriguez, Trump'ın Venezuela'nın ABD'den petrol ve toprak çaldığı iddialarını "asılsız" olarak nitelendirmiştir. Rodriguez, Venezuela'nın bu dönemde ucuz petrol tedarikçisi olduğunu ve ABD'nin de bunu tercih ettiğini ifade etmiştir.